علامه لطفعلی لطفیان سرگزی یکی از درخشانترین چهرههای اندیشه و فرهنگ ایرانی است
علامه لطفعلی لطفیان سرگزی یکی از درخشانترین چهرههای اندیشه و فرهنگ ایرانی است که ظهورش در صحنه حیات فلسفی و معنوی اسلامی از اهمیت بسیاری برخوردار است.
رونمائی و معرفی تفسییر حکیمانه در هتل سنود العزیزیه مکه-
معصومه لطفی سرگزی اولین سرپرست بنیاد ملی حجاب و عفاف کشور
بانو معصومه لطفی سرگزی زندگیشان را پای عشق و ارادتی که به استاد محمد علی لطفیان سرگزی داشتهاند، گذاشتهاند و بحمدالله خداوند هم برایشان جبران کرده است.
یاد امثال بانو معصومه لطفی سرگزی تا ابد زینتبخش دفتر افتخارات ملت بزرگ ایران است.
غدیر مخالف همزیستی مسالمتآمیز مذاهب و ادیان نیست
غدیر اعلان عمومی پیام تمدنی اسلام است
اولین پیام غدیر این است که تمدن برای انسان و برپایه انسانیت است. همانطور که میدانیم وقتی قرآن کریم از رسالت دین سخن میگوید و غایت دین را تبیین میکند، غایت دین به انسانها برمیگردد. تجلی حضور دین در صحنه انسانیت، حضور معارف الهی در بستر حیات انسانی در پیام غدیر نهفته است. تمدنی که برای انسان و با پای انسان نباشد، از دیدگاه غدیر، تمدن مطلوب نیست.
: در آیات مرتبط با غدیر بارها از واژه «دین» سخن گفته شده است. در آیه اکمال تنها سه بار از واژه «دین» و یکبار از واژه «اسلام» استفاده شده است. در سراسر آیات قرآن کریم، مقصود از اسلام و دین را «دین الله» میداند اما وقتی سخن از ولایت است، «دین الله» تبدیل به «دینکم» میشود. از این رو، پیام نخست و اصلی غدیر را اینگونه برداشت میکنیم که تمدن براساس رشد و تعالی انسان بر دوش بشر است و برای احیای ارزشهای الهی و انسانی در متن جامعه انسانی است.
تمدن بشر لاجرم نیازمند وحی است
: پیام دوم همایش تمدنی غدیر این است که برای تحقق این تمدن انسانی و حضور دین در صحنه زندگی نیازمند یک واحد اتصالی آسمان و زمین هستیم. انسان برای رسیدن به نقطه مطلوب تمدنی نیازمند حلقه اتصال است که این حلقه اتصال به آسمان باید مستمر باشد.
: پیام غدیر در مقابل جریانی که شعار «حسبناالله» داده و اتمام دین را در سنت پیامبر و بستن پرونده دین میدانسته، این است که با نزول قرآن و تحقق قرآن در سنت پیامبر (ص) کار انسان و حیات وی و حضور دین در صحنه انسان با پایان حیات پیامبر تمام نیست و اتصال انسان با وحی از طریق امامت و ولایت برقرار است. درواقع، غدیر اعلان عمومی پیام تمدنی اسلام است.
: دنیای تمدن مدرن آن نقطهای است که به انسان میخواهد بگوید که خردمندی و تجربه و توسعه انسانی، انسان را از دین بی نیاز میکند اما غدیر میگوید خاتمیت، خاتمیت اتصال به آسمان نیست و اکمال دین به وحی تمام نمیشود بلکه هرچه جامعه پیشرفتهتر میشود و هرچه خرد انسان متکاملتر میشود، نیازمندی انسان به ولایت بیشتر میشود.
: پیام سوم غدیر این است که این اتصال مستمر برای تحقق تمدن حقیقی انسانی از طریق حضور یک انسان تاریخی رخ میدهد. ولایت میبایست در بستر زمین و زمان شکل گیرد و انسانی بیاید که امر هدایت و تحقق دین را عهدهدار باشد.
: تحقق تمدن صرفاً با آرمانها و اصول ممکن نیست و هیچ تمدنی براساس مکتبهای فلسفی و الهیاتهای نظری شکل نگرفتند بلکه تمدنها در تاریخ بر پایه الگوهای عملی نزدیک به زندگی و راهنمای عمل شکل گرفتند.
: پیام غدیر این است که اگر اندیشههای دینی و معارف بلند الهی در قالب یک الگو و مدل عینی قرار نداشته باشد، قابل تحقق نخواهد بود. پس باید گفت پیام غدیر این است که خداوند برای تحقق آرمانها، اصول و ارزشهای خود یک الگوی عملی و انسان معیار در صحنه تاریخی معرفی میکند.
تمدن در خواب و خیال رخ نمیدهد
: پیام چهارم غدیر این است که تحقق تمدن و جامعه اسلامی بدون کششها و کوششها امکانپذیر نیست. قرآن میفرماید برای تحقق ولایت و امامت و ایجاد تمدن عالی اسلامی نیازمند ستیز و سازش هستید. شکلگیری تمدن در حاشیه و زاویه ممکن نیست، در خواب و خیال اتفاق نمیافتد بلکه در نظام جنگ قدرتهاست. اگر نصرت و جدال و جریانشناسی نباشد، کسانی که پروژه پیامبر اکرم (ص) را در خطر قرار میدادند، در کمین هستند.
پیام غدیر پیام دین و پیام تحقق دین در صحنه پیکار حق و باطل است، ادامه داد: اساس پیام غدیر این است که اگر میخواهید دین در بستر اجتماع تحقق و حضور داشته باشد، ایستادگی و مقاومت و ستیز و اصل نصرت نیاز است.
وی بیان کرد: پیام پنجم تمدنی غدیر این است که تشکیل جامعه مؤمنانه باید مهم باشد. ولایت به معنای محبت صرف و کنار هم جمعشدن و خواندن سرود غدیر نخواهد بود. اصل اولیه ولایت به معنی سرپرستی این است که اتصال و انطباق میان اهل حق در عالم باید شکل بگیرد. اگر این ولایت شکل نگیرد، ولایت در مقام نظر خواهد بود.
امنیت امت اسلام بدون رهبر به مخاطره میافتد
: با این پیشفرض که سوره مائده یکجا و در مکه نازل شده است به تحلیل آیات آن پرداختیم. این سوره به لحاظ خطاباتی که دارد، بی نظیر است. از جمله آنکه ۱۶ بار خطاب «یاایها الذین امنوا» داریم و ابتدای سوره هم با این خطاب آغاز میشود.
: در آیه ۳ سوره مائده بحث امنیت مطرح میشود. این آیه به مؤمنان خطاب میکند که از عظمت و هیبت آنها خشوع نکنید و اعتماد به نفس خود را از دست ندهید. در این سوره ماجرای فرعون را بیان میکند و نشان میدهد که اگر امام تعیین شود ولی امت همراه او نباشد، کاری از پیش نمیبرد.
: داستان دیگری که در این سوره بیان میشود ماجرای هابیل و قابیل است که قابیل برادرش را میکشد. بعد از آیات مربوط به این دو ماجرا، خداوند در ادامه سوره به «ولیکم الله» میرسد. در این سوره بعد از داستان هابیل و قابیل تا آیات ولایت، ۱۳ بار از حکم سخن به میان آمده است.
: غدیر به لحاظ راهبردی مساوی با تمام دین و همه رسالت پیامبر اکرم (ص) میشود. کاری که حضرت در آن زمان به این شیوه انجام داد، از لحاظ فراگیری و بُعد رسانهای بهتر از این نمیشد. غدیر از این منظر ضامن امنیت امت اسلامی میشود یعنی امنیت امت اسلام بدون رهبر به مخاطره میافتد. اگر بتوانیم غدیر را با رویکرد راهبردی برای امروز تعریف کنیم تا بتواند مشکل انحطاط امت اسلام را رفع کند، کار بزرگی کردهایم.
از موضوعاتی که میتوان درباره آنها مقاله و پایاننامه نوشت، توجه علما و بزرگان فرقههای منشعب یافته از شیعه به غدیر، تعظیم غدیر در کشورهای اسلامی، موضوع غدیر در تاریخ، نگرش هر یک از مورخان اهل سنت به غدیر، تجلی غدیر در معماری اسلامی در ادوار گوناگون، تجلی غدیر در مسکوکات اسلامی، غدیر در زبان و ادبیات فارسی و اردو و دیگر زبانهای رایج دنیاست.
سه کمیسیون «غدیر در تاریخ»، «غدیر در مذاهب شیعه» و «غدیر در مذاهب اهل سنت»
«غدیر در گستره تمدن و فرهنگ اسلامی با تأکید بر تاریخ و مذاهب اسلامی»
خاطرات بانوی مومنه و فداکار، حاجیه خانم زرینقلم مادر بزرگوار شهید والامقام عبدالمجید شریفزاده از تبریز
خاطرات حجتالاسلام محمدحسن نبوی، معاون سابق تبلیغ حوزه و استاد حوزه علمیه، خاطرات عباس خامهیار، معاون فرهنگی و اجتماعی و استاد دانشگاه ادیان و مذاهب-خاطرات کمیسیون فرهنگی مجمع تشخیص مصلحت- خاطرات محمد خراسانیزاده و استاد حسین نوری، هنرمند جانباز و شناختهشده رشتههای نقاشی، سینما و تئاتر
خاطرات استاد حسین نوری و همسرش، نادیا مفتونی (استاد تمام دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران)
خاطرات غسان کنفانی، عضو رهبرى جبهه مردمی برای آزادی فلسطین
خاطرات احمد جبریل، بنیانگذار و دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین-
خاطرات راوی «کوچه نقاشها» جانباز شهید سیدابوالفضل کاظمی -شهید کاظمی از رزمندگان قدیمی تهران و در کنار شهید چمران و در گروه شهید اصغر وصالی با عنوان «دستمال سرخها» در کردستان فعال بود. وی همچنین، در فعالیتهای انقلابی شرکت داشته و عضو کمیته استقبال از امام خمینی(ره) در زمان ورود ایشان به کشور بوده است.
چرا هر جا مشکل فرهنگی پیش میآید حوزه را متهم میکنند؟
حجاب تقریبا نماد وابستگی و علقه دینی جامعه در فضای بیرونی است یعنی اگر کسی نماز نخواند دیگران متوجه این مسئله نمیشوند ولی وقتی کسی حجاب نداشته باشد کاملا در فضای جامعه و در عرصه بینالمللی مشخص و هویداست که بخشی از احکام خدا مورد بیتوجهی قرار گرفته است.
: ما نمیگوییم کسی که حجاب ندارد کافر است ولی میگوییم حکمی را رعایت نکرده است که هر کسی آن را ببیند به این پی میبرد که بخشی از جامعه اسلامی دارای تابلوی دینداری مخدوشی هستند به همین دلیل اگر دیگران وارد کشور شوند و این مدل حجاب را ببینند به دینداری بخشی از جامعه شک خواهند کرد و این مسئله مهمی است که نباید نادیده گرفته شود.
بنده ۲۰ سال قبل قصد رفتن به لبنان را داشتم و قبل از آن برای بنده جلسه توجیهی گذاشتند تا تصور منفی در ذهن من شکل نگیرد زیرا در آنجا هم افراد زیادی بی حجاب هستند ولی این حساسیت نسبت به خمس و حج و زکات و ... وجود ندارد.
هر کجا معضل و مشکل فرهنگی وجود داشته باشد فورا میگویند حوزه کمکاری کرده است ولی در قوانین و فرایندها چه جایگاهی برای حوزه وجود دارد؟ آیا جایگاه حوزه در سند مهندسی فرهنگی کشور دیده شده است؛ بررسی کردم دیدم که در کل این سند حتی یکبار هم از حوزه اسمی آورده نشده است.
صدا و سیما حاضر نیست برای کارهای مذهبی که میسازد، حوزه را دخیل کند، : سریال ساخته میشود و موضوع آن مذهبی است و حتی شخصیت روحانی هم در سریال وجود دارد ولی این کارها بدون اطلاع مدیران و مدیریت حوزه ساخته میشود و مشورت هم نمیگیرند، بلکه یک طلبهای را که با سلیقه آنها همراه است به عنوان مشاور مذهبی انتخاب میکنند و اساسا کاری با ساختار حوزه ندارند.
ترویج عفاف و حجاب با تحکیم خانواده ارتباط مستقیم دارد
سال ها پیش در مسجد گوهرشاد عدهای بیگناه بهخاطر دفاع از حجاب به خاک و خون کشیده شدند که این رویداد اگرچه زخم عمیقی بود بر پیکر رنجدیده اهالی این سرزمین بود اما جلوهای از پایداری ایرانیان به اعتقادات، فرهنگ و میراث نیاکانشان است.
اشرف پهلوی در یک مصاحبه پیرامون حجاب و زن ایرانی مدعی شد که اقدامات فرهنگی دوران پهلوی کاری خواهد کرد که اگر روزی فردی دائرهالمعارف فارسی را باز کند و کلمه چ را ببیند دیگر واژه «چادر» وجود نداشته باشد
باید حرفهای درست خود را در خصوص حجاب که امری فطری است خیلی خوب مطرح کنیم تا شنیده شود و تأثیرگذار باشد و به روشی دفاع کنیم که حجاب در جامعه نهادینه شود و در کنار آن افراد غفلتزده را آگاه کنیم در این میان مهمترین رویکرد آشتیدادن افراد ناآگاه با هویت دینی خود است. باید هویت زن دینی و انقلابی را فراگیر کنیم و در این مسیر بیش از همیشه به فعالیتهای مؤثر و فراگیر نیاز داریم. برخی میگویند در این زمینه برخورد سلبی را رها کنیم اما باید عرصه سلبی و ایجابی را توأمان جدی بگیریم و از هر دو ابزار بهخوبی استفاده کنیم.
صحنه اصلی را در جنگ شناختی رها نکنیم
قرآن برای رشد و تعالی همه تمدنها برنامه دارد، با قرآن میتوان به عالیترین مقامها و مدارج ایمانی دست یافت و اگر این معجزه الهی نبود حقیقت عالم هستی پنهان میماند.
ما نباید تنها به ظواهر قرآن توجه کنیم بلکه باید به بطن آن دقت داشته باشیم، چرا که این کتاب الهی نقشه راه ما را در زندگی به خوبی و درستی ترسیم کرده است.
باید فراتر از قرائت به قرآن پرداخت و برای هرکدام از آیههای قرآن تأمل و اندیشه کرد،
: قرآن این کلام وحی برای رشد و تعالی همه تمدنها برنامه دارد. با قرآن میتوان به عالیترین مقامها و مدارج ایمانی دست یافت و اگر این معجزه الهی نبود حقیقت عالم هستی پنهان میماند.
: قرآن حقیقتی انکار ناپذیری است که راهنمای همیشگی ماست و رابطه همه مباحث دنیا و طبیعت، انسان، جامعه و خداوند در آن تبیین شده و لازم است همه افراد جامعه به ویژه اهالی علم و دانشگاه از این ظرفیت بینظیر برای رشد علمی و معرفتی خود به خوبی بهره ببرند و ما اگر میخواهیم بدانیم در عالم چه خبر است باید الگوی علمی خود را در قرآن پیدا کنیم و در آن تحقیق و پژوهش کنیم.
اگر قرآن نبود حقیقت عالم هستی پنهان میماند
توصیه به حق، زمینهساز و ضمانت اجرای دین داشتن و تواصی به صبر هم زمینهساز دین و هم زمینهساز حق است.
رشد انسان در گرو تواصی به حق و صبر است
سوره عصر بر اساس فهرست سورهها، بهویژه فهرست ابنعباس از نخستین سورههای مکی است و نشانههای مربوط به این سورهها را نیز دارد. مردم مکه هر چند زیاد در بند ادیان نبودند و آزادی دینی در فضای اجتماعی آنها وجود داشت، ولی ادیان گوناگون را میشناختند، بهطوری که با ظهور پیامبر اعظم(ص)، به روحانیون یهودی مراجعه کردند و صحت سخنان ایشان را مورد پرسش قرار دادند. حتی مناسک فرهنگی عرب جاهلی باقیمانده دینورزیهای پیشین بود؛ در نتیجه، در مکه و بیشتر از آن مدینه شاهد دینورزیهایی هستیم؛ زیرا در مدینه همزمان با مسلمانان، مسیحیان و یهودیان نیز حضور داشتند. مردم مکه اهل کتاب بودند و از پیامبر(ص) سؤالاتی میکردند، ولی بهطور کلی عرب جاهلی در بند ادیان نبود و البته مسئله دین و تدین در آن محیط نیز مطرح بوده است؛ زیرا نسبت به ادیان و مذاهب گوناگون شناخت داشتند.
عمیقترین نوع ارتباط، ارتباط انسان با خداست؛ ارتباطی که در عمق روح با خدا برقرار میکنیم و فقط از نوع درونی است. در ارتباط با خدا نیز باید حق و وظایفی را رعایت کنیم؛ یعنی هم باید وظایف خود در مقابل خدا را انجام دهیم و هم در عین حال به حقوق خود واقف باشیم. برای نمونه، خداوند حق روزی دادن به ما را به عهده گرفته است و ما انسانها دلیلی برای نگران شدن درباره آن نداریم؛ انسان فقط باید عمل صالح انجام دهد تا دچار خسران نشود و کسب روزی وظیفه خداست. رعایت کردن حق یعنی انسان وظایف خود در مقابل وجوه دیگر زندگی را انجام دهد و وظیفه این است که برای انجام هر کاری به آنچه درست است، یعنی صلاح و سپس اصلاح فکر کند.
: اضافه کردن کود شیمیایی برای غنیسازی گیاهان، آسیبهایی به همراه دارد. بنابراین، در اینجا انسان نه تنها اصلاحی انجام نداده، بلکه به طبیعت آسیب هم وارد میکند. جمع کردن مال و ثروت بیشتر از آنچه احتیاج داریم، مایه خسران عمر است و خداوند میفرماید اگر در این دنیا فقط به وظیفه خود عمل کنی، کافیست؛ این وظایف فقط در مقابل انسانها نیست و برای منفعت بیشتر انسان، نباید طبیعت و محیطزیست را از بین برد و به موجودات دیگر آسیب زد.
: هر کاری که انسان انجام دهد و برای اصلاح باشد، ارزشمند است و ثمرات زیادی به دنبال دارد. خداوند در مقابل انجام عمل صالح و در راستای اصلاح، مایه عمر انسان را افزایش میدهد؛ زیرا در راستای تکامل گام برداشته و خود را از یک انسان خاکی به انسانی ملکوتی نزدیک کرده است. تعامل با دیگران در راستای بهبود زندگی آنها، رفع نیاز، حل مشکلات و راحتتر کردن زندگی دیگران به معنای انجام عمل صالح است. درواقع، خداوند به هر کس سرمایهای برای زندگی میدهد که میتواند آن را نابود کند یا مورد استفاده قرار دهد.
: تواصی یا توصیه کردن یعنی هر کس بهگونهای به وظیفهاش عمل کند که دیگران هم بتوانند به وظیفه خود عمل کنند؛ گاهی عمل به وظیفه برای انسانی امکانپذیر نیست، زیرا دیگران به وظیفه خود عمل نکردهاند یا شرایط محیطی فراهم نیست. «تواصوا بالحق» یعنی حاصل اعمال انسان در راستای تکامل بشری باشد. افراد باید برای انجام وظایف خود تلاش بسیاری داشته باشند و اگر نتیجه دلخواه حاصل نشد، باید صبر کنند و صبر به معنای دست روی دست گذاشتن نیست. هدایت و بازخواست کردن کسی که به وظیفه خود عمل نکرده، به عهده خداوند است و هیچ انسانی مسئول این کار نیست، زیرا هر کس مسئول اعمال خود و این معنای درست «تواصوا بالصبر» بوده و در اینجا خداوند همراه صبرکنندگان است.
روایتی از امام حسین(ع) به پنج راهکار برای فرد گناهکار
: سیدالشهداء (ع) فرمود: پنج کار انجام بده و هر چه میخواهی گناه کن: اوّل: رزق و روزی خدا را نخور، هر چه میخواهی گناه کن. دوم: از ولایت و قلمرو حکومت خدا بیرون برو، هر چه میخواهی گناه کن. سوم: جایی را پیدا کن که خدا تو را نبیند، هر چه میخواهی گناه کن. چهارم: وقتی فرشته مرگ (عزرائیل) برای قبض روح تو میآید، او را از خودت دور ساز، هر چه میخواهی گناه کن. پنجم: وقتی مالک دوزخ تو را وارد جهنّم میکند، اگر میتوانی وارد نشو و هر چه میخواهی گناه کن.
روایتی از امام حسین(ع) به پنج راهکار برای فرد گناهکار اشاره کرد و گفت: سیدالشهداء (ع) فرمود: پنج کار انجام بده و هر چه میخواهی گناه کن: اوّل: رزق و روزی خدا را نخور، هر چه میخواهی گناه کن. دوم: از ولایت و قلمرو حکومت خدا بیرون برو، هر چه میخواهی گناه کن. سوم: جایی را پیدا کن که خدا تو را نبیند، هر چه میخواهی گناه کن. چهارم: وقتی فرشته مرگ (عزرائیل) برای قبض روح تو میآید، او را از خودت دور ساز، هر چه میخواهی گناه کن. پنجم: وقتی مالک دوزخ تو را وارد جهنّم میکند، اگر میتوانی وارد نشو و هر چه میخواهی گناه کن.
لطفیان رئیس مرکز جامعه المهدی(عجل اله ) کتاب «قد قامت التفسیر » و جواهرانه - «تحقیق برتر در عرصه مطالعات اسلامی و قرآنی» - اثر علمی استاد لطفیان سرگزی فعال قرآنی. مشاور حوزوی رئیس جمهور -نماینده ویژه و تام الاختیار رئیس جمهور محمد علی رجائی -دارالتفسیر علامه آیت الله لطفعلی لطفیان سرگزی تحت نظارت موسسه در راه حق قم سال تاسیس 1343- خاطرات حضرت آیت الله غلامحسین رئوفی - محمدرضا علیزاده قائم مقام رئیس شورای نگهبان -شیخ نبیل قاووق و حجت الاسلام علی کورانی پژوهشگر، محقق و نویسنده برجسته لبنانی